Erasmus stemt ook een restaurateur tot nadenken

Op dit moment is er een expositie over Erasmus in Museum Gouda. De toepasselijke titel van deze tentoonstelling is “Ik wijk voor niemand”. Een speciale tentoonstelling die bezoekers op bijzondere wijze kennis laat maken met de denkbeelden van Erasmus. Het is een kijk-luister-spreek expositie geworden die letterlijk tot nadenken stemt en laat zien dat het gedachtengoed van Erasmus ook vandaag de dag nog van toepassing is. Dit wordt onderstreept door de levendige discussies die de afgelopen maanden aan de ‘Tafel van Erasmus’ midden in het museum gevoerd zijn.

Aan iedere tentoonstelling gaat een lange voorbereiding vooraf. Vanaf eerste idee en concept tot opening van een tentoonstelling gaan vaak vele jaren voorbij. Als vroege bijdrage aan deze tentoonstelling heb ik enkele jaren geleden een borstbeeld van Erasmus gerestaureerd.

Onderzoek heeft uitgewezen dat het beeld ruim 450 jaar oud is. Het portret bestaat uit een houten standaard en terracotta reliëf. Op de drager staat dat Erasmus in Gouda verwekt is. Bij de restauratie zijn zowel houten paneel als reliëf volledig gerestaureerd. Allereerst de oude en verkleurde vernislaag verwijderd die de originele verflaag aan het zicht onttrok. Dat brengt de originele tinten weer tevoorschijn, vooral bij het reliëf waarbij het haar van Erasmus een stuk grijzer blijkt te zijn dan voor restauratie werd gedacht .

Het houten panel was behoorlijk beschadigd. Onderstaande foto’s laten zien dat er een behandeling tegen houtrot is uitgevoerd om te voorkomen dat het paneel verder aangetast wordt. Verder zijn alle beschadigingen gerepareerd en is het vuil verwijderd gebruik makend van een door Richard Wolbers ontwikkelde methode van schoonmaak-gels.

Een soortgelijk verschil is ook op de houten drager naar voren gekomen. Tijdens de restauratie van het houten paneel waren er duidelijke aanwijzingen dat de geschreven tekst niet origineel is. Fotografisch onderzoek leverde echter onvoldoende zekerheid om de laag met gouden letters gedeeltelijk te verwijderen om te zien wat er eventueel onder zou kunnen zitten. Het risico van weinig of niets was te groot. Dit was de reden om deze tekst zoveel mogelijk intact te laten, ook al is de kans vrij groot dat dit een laat 19de eeuw toevoeging is geweest.

Dit laat zien dat de tijd sporen nalaat op een kunstwerk. De kop van Erasmus is niet alleen een voorwerp is uit het begin van de 16de eeuw, maar sindsdien aan veranderingen onderhevig geweest. Daarmee worden deze toevoegingen ook onderdeel van de geschiedenis van het (kunst)voorwerp. Dit raakt aan een belangrijk aspect van het vak van restaurateur: ethiek. Bij de uitvoering van al haar werkzaamheden dient een ethische code nageleefd te worden. Zo’n code omschrijft regels betreffende de verantwoordelijkheid van de restaurator voor het te restaureren voorwerp en de relatie tot de opdrachtgever.

Een restaurateur dient daarbij de intentie van de kunstenaar altijd zo goed mogelijk te respecteren en borgen. Dat kan soms dilemma’s opleveren zoals in bovenstaand voorbeeld. Er had gekozen kunnen worden om te trachten de originele tekst aan het licht te brengen. Vanwege het genoemde risico is echter besloten om dat niet te doen. Het is de ethiek van de restaurator én de opdrachtgever (in dit geval Museum Gouda) om ook die geschiedenis te respecteren en niet alleen op zoek te gaan naar de authentieke staat van een dergelijk object. Erasmus stemt ook een restaurateur tot nadenken.

Op onderstaande video geef ik nadere uitleg over dit bijzondere restauratie proces:

Het gerestaureerde borstbeeld is onderdeel van de Erasmus tentoonstelling “Ik wijk voor niemand” en is nog t/m 26 juni te zien in Museum Gouda. Als u deze unieke tentoonstelling nog niet heeft gezien een laatste kans om Erasmus te ervaren!

By |2018-04-03T23:38:22+00:001 juni 2016|Tags: , , , , |